Phục hồi chức năng sau đột quỵ: Những điều người bệnh và gia đình cần hiểu đúng

Đột quỵ gây ra những vấn đề gì?

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu nuôi não bị gián đoạn do tắc mạch hoặc vỡ mạch, khiến một phần não bị tổn thương. Tùy vị trí và mức độ tổn thương, người bệnh có thể gặp nhiều di chứng khác nhau như: yếu hoặc liệt nửa người, rối loạn nói và ngôn ngữ, rối loạn nuốt, giảm hoặc mất cảm giác, suy giảm trí nhớ và tư duy, thay đổi hành vi, thậm chí trầm cảm sau đột quỵ.

Trong đó, rối loạn nuốt khi ăn uống là biến chứng nguy hiểm nhưng dễ bị bỏ sót, có thể gây sặc và viêm phổi hít. Trầm cảm sau đột quỵ cũng khá phổ biến, làm giảm động lực tập luyện, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hồi phục nếu không được phát hiện và can thiệp sớm.

Vì sao cần phục hồi chức năng sớm?

Sau đột quỵ, não bộ vẫn còn khả năng tái tổ chức và học lại chức năng – được gọi là tính mềm dẻo thần kinh. Đây chính là cơ sở khoa học của phục hồi chức năng. Người bệnh có thể học lại cách đi, nói, ăn uống và tự chăm sóc bản thân nếu được can thiệp đúng phương pháp, đúng thời điểm và kiên trì tập luyện.

Phục hồi chức năng không chỉ giúp lấy lại tối đa các chức năng đã mất, mà còn giúp người bệnh thích nghi với di chứng còn lại, nâng cao mức độ độc lập và chất lượng cuộc sống.

Phục hồi chức năng sau đột quỵ gồm những gì?

Chương trình phục hồi chức năng được xây dựng cá thể hóa cho từng người bệnh, do đội ngũ đa chuyên ngành phối hợp thực hiện, bao gồm bác sĩ phục hồi chức năng, kỹ thuật viên vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu và nhân viên y tế liên quan.

Các nội dung chính thường bao gồm: tập vận động khớp, tăng sức cơ, giảm co cứng; tập thăng bằng, phối hợp động tác; tập nuốt an toàn; tập nói và ngôn ngữ; tập nhận thức; luyện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân; đồng thời hỗ trợ tâm lý cho người bệnh khi cần thiết.

Yếu tố nào ảnh hưởng đến khả năng hồi phục?

Mức độ hồi phục sau đột quỵ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mức độ và vị trí tổn thương não, tuổi tác, bệnh lý kèm theo, tình trạng sức khỏe trước đó, thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng và đặc biệt là sự tuân thủ tập luyện của người bệnh. Dù không phải ai cũng hồi phục hoàn toàn, nhưng phần lớn người bệnh có thể cải thiện chức năng rõ rệt nếu được phục hồi chức năng đúng cách và liên tục.

Thông điệp dành cho người bệnh và gia đình

Phục hồi chức năng sau đột quỵ là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại và đồng hành của gia đình. Việc tin tưởng, tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và không nản lòng trước những tiến triển chậm sẽ giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng sinh hoạt và hòa nhập cuộc sống.

Nguồn tham khảo:

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Stroke (Fact sheet)
  Nguồn tổng quan uy tín để trích: khái niệm đột quỵ, gánh nặng bệnh, điều trị–phục hồi.
• American Heart Association/American Stroke Association (AHA/ASA) – Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery (2016)
  Nguồn guideline nền tảng về chăm sóc phục hồi sau đột quỵ (đa chuyên ngành, mục tiêu, nguyên tắc phục hồi).
• NICE (UK) – Stroke rehabilitation in adults (Guidance/Recommendations)
  Nguồn khuyến cáo thực hành lâm sàng về phục hồi sau đột quỵ, cách tiếp cận theo vấn đề thường gặp.