Giữ ấm đường thở – Bình an mùa lạnh

Thời điểm cuối năm, thời tiết miền Trung bước vào giai đoạn lạnh sâu, độ ẩm cao, chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm lớn. Theo BSCKI. Lê Thị Thanh Tâm, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng Nam, đây là điều kiện lý tưởng để các bệnh lý đường hô hấp bùng phát.

Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền là những nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất. Người cao tuổi thường có sức đề kháng yếu, do vậy mọi loại bệnh tật có thể tấn công dễ dàng hơn, nhất là khi thời tiết chuyển mùa lạnh là yếu tố thuận lợi bởi các virus, vi khuẩn, nấm phát triển tấn công hệ miễn dịch, hô hấp của người bệnh.

Bác sĩ Tâm cho biết, mùa lạnh luôn đi kèm sự gia tăng của nhiễm khuẩn hô hấp trên, cảm cúm, viêm phế quản, viêm phổi, hen phế quản tái phát và các đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

“Không khí lạnh làm niêm mạc đường thở khô hơn, sức đề kháng tại chỗ giảm. Vi khuẩn, virus vì thế mà dễ dàng xâm nhập và gây bệnh”, bác sĩ Tâm chia sẻ thêm.

Những bệnh hô hấp thường gặp khi trời lạnh

1. Cảm lạnh và cúm mùa:

Hai bệnh lý này có biểu hiện khá giống nhau như ho, sổ mũi, đau họng, mệt mỏi. Tuy nhiên cúm thường nặng hơn, có thể gây sốt cao, đau nhức cơ toàn thân và diễn biến nhanh. Virus cúm có khả năng gây biến chứng viêm phổi rất nhanh ở người có bệnh nền tim mạch, phổi mạn tính.

2. Viêm phế quản – viêm phổi:

Đây là nhóm bệnh dễ gặp ở người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Viêm phổi có thể khởi phát âm thầm với biểu hiện ho, khó thở nhẹ, sốt ít hoặc không sốt. “Không ít trường hợp nhập viện trễ vì nghĩ chỉ là cảm cúm thông thường”, bác sĩ Tâm cảnh báo.

3. Hen và COPD:

Không khí lạnh là tác nhân mạnh gây kích ứng đường thở, làm cơn hen xuất hiện dày hơn. Với bệnh nhân COPD, sự thay đổi thời tiết là nguyên nhân hàng đầu khiến đường thở co thắt, người bệnh sẽ có triệu chứng khò khè, khó thở, bệnh dễ trở nặng, phải nhập viện.

Nghẹt mũi là biểu hiện thường gặp của các bệnh về đường hô hấp.

Vì sao mùa đông khiến bệnh đường hô hấp tăng?

Theo bác sĩ Tâm, có ba lý do chính:

• Không khí lạnh – khô: làm giảm độ ẩm niêm mạc đường thở, khiến lớp lông chuyển hoạt động kém hiệu quả, giảm khả năng “quét” bụi bẩn và mầm bệnh.
• Virus tồn tại lâu hơn: nhiều loại virus gây cúm và cảm lạnh hoạt động mạnh trong nhiệt độ thấp, dễ lây lan khi mọi người sinh hoạt trong không gian kín.
• Sức đề kháng suy giảm: cơ thể tiêu hao năng lượng để giữ ấm, nếu dinh dưỡng kém hoặc mất ngủ, hệ miễn dịch dễ suy yếu.

Làm sao để phòng bệnh hiệu quả?

Bác sĩ Tâm nhấn mạnh, phòng bệnh luôn quan trọng hơn điều trị. Người dân cần lưu ý những nguyên tắc dưới đây:

1. Giữ ấm đúng cách

• Che kín cổ, ngực, bàn tay và đôi chân – những vùng dễ mất nhiệt.
• Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc tối muộn, nên đeo khẩu trang để giữ ấm đường thở.
• Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, nhất là khi vừa tắm xong hoặc từ phòng lạnh ra ngoài trời.

2. Duy trì môi trường sống thông thoáng

• Dù thời tiết lạnh, nhà cửa vẫn cần mở cửa ít nhất 15–30 phút mỗi ngày để lưu thông không khí.
• Khi sử dụng điều hòa sưởi, nên đặt mức ấm vừa phải (22–26°C) và bổ sung độ ẩm bằng máy phun sương hoặc đặt chậu nước trong phòng.
• Hạn chế tiếp xúc với người có triệu chứng viêm đường hô hấp

Viêm phổi là bệnh thường gặp ở đường hô hấp dưới.

3. Tăng sức đề kháng

• Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm.
• Ăn đủ chất, tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C.
• Ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng hằng ngày (trong nhà không ra ngoài khi thời tiết lạnh)
• Hạn chế rượu bia và thuốc lá – hai yếu tố làm niêm mạc đường thở tổn thương và dễ nhiễm bệnh.

4. Tiêm chủng đầy đủ

Tiêm vắc xin cúm, phế cầu… theo khuyến cáo giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và biến chứng. “Nhiều người bệnh viêm phổi do phế cầu nhập viện trong mùa đông hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu tiêm đúng lịch”, bác sĩ Tâm cho biết.

5. Chú ý vệ sinh cá nhân

• Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả cao để phòng bệnh.
• Tránh đưa tay lên mắt – mũi – miệng.
• Hạn chế việc tập trung đông người, nhất là tại các phòng, khu vực kín.
• Chú ý tắm rửa bằng nước ấm, nhất là với người cao tuổi.

Thường xuyên rửa tay để phòng ngừa bệnh.

Khi nào cần đi khám?

Bác sĩ Tâm khuyến cáo người dân không nên tự ý dùng kháng sinh khi ho, sổ mũi. Việc tự điều trị có thể khiến bệnh nặng hơn hoặc gây kháng thuốc. Cần đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu:

• Sốt cao kéo dài trên 48 giờ
• Khó thở, thở nhanh, tức ngực
• Ho nhiều, ho đờm vàng xanh
• Người già lờ đờ, ăn uống kém

Bác sĩ Tâm kết luận: “Mùa đông không đáng sợ nếu chúng ta biết cách bảo vệ đường thở. Giữ ấm, tiêm chủng đầy đủ và nâng cao sức đề kháng là ba chìa khóa quan trọng nhất”.

Việc chủ động phòng bệnh sẽ giúp người dân trải qua mùa lạnh một cách khỏe mạnh, an toàn, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm liên quan đến đường hô hấp.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế (2023). Hướng dẫn phòng, chống các bệnh đường hô hấp thường gặp trong mùa lạnh.
2. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Acute respiratory infections – Prevention and control.
3. Hội Hô hấp Việt Nam. Khuyến cáo chăm sóc và bảo vệ đường hô hấp cho người dân trong điều kiện thời tiết lạnh.