Lão hóa thận – Hiểu đúng để chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tốt hơn

Lão hóa thận – hiện tượng sinh lý tất yếu của tuổi già

Theo ThS.BS. Đoàn Quốc Đạt, lão hóa thận là quá trình thay đổi dần dần về cấu trúc và chức năng của thận khi tuổi tác tăng lên. Đây không phải bệnh lý, mà là một phần của quy luật tự nhiên cơ thể.

Tuy nhiên, chính sự thay đổi âm thầm này dễ khiến bác sĩ và người bệnh nhầm lẫn với bệnh thận mạn (CKD). Việc hiểu rõ đâu là suy giảm chức năng thận do tuổi tác, đâu là bệnh lý thật sự đóng vai trò vô cùng quan trọng để tránh chẩn đoán quá mức và điều trị không cần thiết, giúp người cao tuổi an tâm hơn trong quá trình theo dõi sức khỏe.

Suy thận là bệnh lý có nguy cơ tử vong cao.

Vì sao lão hóa thận khác nhau ở mỗi người?

Lão hóa thận diễn ra không đồng nhất. Có người giảm chức năng thận nhanh, có người chậm; tùy theo cơ địa và yếu tố ảnh hưởng.

Những yếu tố ảnh hưởng gồm:

• Di truyền
• Môi trường sống
• Các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường
• Lối sống cá nhân: chế độ ăn, vận động, thuốc lá, rượu bia…

Nhìn chung, lão hóa thận thường tiến triển âm thầm, không gây triệu chứng rõ ràng nên dễ bị bỏ qua hoặc lo lắng quá mức khi phát hiện tình cờ qua xét nghiệm.

Thận thay đổi như thế nào khi chúng ta già đi?

1. Thay đổi về cấu trúc

• Giảm kích thước thận: Thận nhỏ lại một cách tự nhiên do lớp vỏ thận teo dần.
• Mất nephron chức năng: Ước tính mỗi thập kỷ sau 40 tuổi, cơ thể sẽ mất khoảng 10% nephron.
• Giảm tốc độ lọc cầu thận (GFR): Trung bình giảm 0,75 – 1 ml/phút/năm sau tuổi 40. Đây là mức giảm sinh lý, không đồng nghĩa với suy thận.

2. Thay đổi về chức năng

• Giảm khả năng cô đặc nước tiểu, khiến người cao tuổi hay đi tiểu đêm, dễ mất nước.
• Rối loạn cân bằng điện giải: khả năng tái hấp thu natri, bài tiết kali và điều hòa acid–base giảm.
• Mức độ thay đổi ở mỗi người rất khác nhau và không phải ai cũng bị nặng.

Lão hóa thận và bệnh thận mạn: Đừng nhầm lẫn!

Nhiều người cao tuổi chỉ có eGFR thấp nhẹ nhưng lại lo sợ mình bị suy thận.

Lão hóa thận sinh lý không phải bệnh thận mạn khi:

• Không có protein niệu hay albumin niệu.
• Siêu âm thận chỉ giảm kích thước đồng đều, không có tổn thương cấu trúc.
• Không phát hiện dấu hiệu xơ hóa hay viêm qua các thăm dò chuyên sâu (nếu có).

Trong khi đó, bệnh thận mạn (CKD) luôn đi kèm bằng chứng tổn thương thận hoặc giảm GFR kéo dài, liên quan đến bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường, viêm cầu thận…

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào GFR để chẩn đoán suy thận ở người già. Việc chẩn đoán sai không chỉ làm bệnh nhân lo lắng mà còn dẫn đến điều trị quá mức, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Ứng dụng lâm sàng: Người cao tuổi cần được đánh giá toàn diện

Với người cao tuổi, bác sĩ cần:

• Cá thể hóa phác đồ điều trị dựa trên mức độ lão hóa thận, bệnh nền và mục tiêu sống của từng bệnh nhân.
• Điều chỉnh liều thuốc dựa vào chức năng thận thực tế để tránh tác dụng phụ.
• Dự phòng tiến triển bệnh thận bằng cách kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và hạn chế các chất độc cho thận.
• Giải thích rõ ràng cho bệnh nhân về sự khác biệt giữa lão hóa thận và bệnh thận mạn để họ yên tâm và hợp tác điều trị.

Người bệnh suy thận thường xuyên bị mất ngủ.

Người cao tuổi nên làm gì để bảo vệ thận?

ThS.BS. Đoàn Quốc Đạt khuyến cáo:

• Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể
• Hạn chế thuốc giảm đau nhóm NSAID
• Giữ huyết áp và đường huyết ổn định
• Tránh lạm dụng thuốc bổ, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc
• Khám sức khỏe định kỳ để được đánh giá toàn diện

Lão hóa thận là quá trình sinh lý tự nhiên và không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với suy thận. Hiểu đúng về hiện tượng này giúp mỗi người chủ động chăm sóc sức khỏe, giảm lo lắng không cần thiết và tránh điều trị quá mức.

Đối với người cao tuổi có eGFR giảm nhẹ nhưng không có dấu hiệu tổn thương thận, nhiều khả năng đây chỉ là biểu hiện của lão hóa sinh lý.

Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng Nam luôn đồng hành cùng người dân trong việc tầm soát, tư vấn và chăm sóc sức khỏe thận – đặc biệt là nhóm người cao tuổi – để mỗi người có thể sống khỏe, sống an tâm và chất lượng hơn.